Hizmetler

Şizofreni ve Psikotik Bozukluklar

Gerçeklik algısının bozulduğu, genellikle ataklar halinde seyreden klinik tablolar.

Gerçekliği değerlendirme yetisinin bozulduğu; düşünce, algı, duygu ve davranış alanlarında ciddi sapmaların görüldüğü ve sosyal, mesleki işlevselliği etkileyen klinik tablolar.

Randevu Al Tedavi seçeneklerini inceleyin

Tedavi planı kişinin klinik özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre belirlenir.

**Doç. Dr. Sertaç Zengil**Psikiyatrist & Psikoterapist

GENEL BAKIŞ

Psikotik bozukluklar nedir?

Şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, bireyin gerçekliği değerlendirme yetisinin (gerçeklik algısının) bozulduğu, düşünce, algı, duygu ve davranış alanlarında ciddi sapmaların görüldüğü klinik tablolar grubudur.

Genellikle ataklar halinde seyreder ve kişinin sosyal, mesleki işlevselliğinde belirgin kayıplara yol açar. Tedavide altın standart, ilaç tedavisi ile psikososyal müdahalelerin kombinasyonudur.

İlaçlar biyolojik atakları önlerken, terapiler hastayı hayata bağlar.

NEDENLER

Neden ve kimlerde ortaya çıkar?

Psikotik bozuklukların kökeninde tek bir neden yoktur; biyopsikososyal (genetik yatkınlık ve çevresel tetikleyiciler) model geçerlidir.
Genetik faktörler: Kalıtımın rolü çok yüksektir. Toplumda şizofreni sıklığı %1 iken tek yumurta ikizlerinde bu risk %40–58 arasına yükselir.
Nörobiyolojik ve nörokimyasal değişimler: Beyindeki kimyasal taşıyıcılardan özellikle dopamin (hiperaktivitesi) ve serotonin dengesizlikleri temel sorumludur.
Beyin yapısı: Görüntüleme çalışmalarında şizofreni hastalarında lateral ventriküllerde genişleme ve frontal/temporal lob hacimlerinde azalma saptanmıştır.
Nörogelişimsel ve çevresel faktörler: Anne karnındayken geçirilen enfeksiyonlar (grip vb.), doğum komplikasyonları, çocukluk çağı travmaları, yoğun şehir hayatı stresi ve özellikle genç yaşta yoğun kenevir (esrar) kullanımı riski ciddi ölçüde artırır.

BELİRTİLER

Klinik belirtiler nelerdir?

Pozitif belirtiler

Normalde olmayan ama eklenen durumlar: sanrılar (hezeyanlar), yani gerçek dışı sabit inançlar (örneğin takip edildiğini düşünme); varsanılar (halüsinasyonlar), yani olmayan uyaranları algılama (en sık işitsel sesler duyma); dezorganize konuşma ve davranış, yani konudan konuya atlama ve amaca yönelik olmayan tuhaf hareketler.

Negatif belirtiler

Normalde olan insani özelliklerin kaybı: duygusal küntlük (yüz ifadesinin donuklaşması) ve avolisyon (isteksizlik, enerji kaybı, öz bakımda azalma ve sosyal geri çekilme).

Bilişsel belirtiler

Dikkat, bellek, planlama ve yürütücü işlevlerde bozulma.

TEDAVİ

Nasıl tedavi edilir?

Birinci kuşak (tipik) antipsikotikler
Antipsikotik ilaçlar tedavinin temel taşıdır. Haloperidol, klorpromazin, trifluoperazin ve zuklopentiksol gibi birinci kuşak ilaçlar pozitif belirtilerde çok etkilidir; ancak hareket bozuklukları (ekstrapiramidal yan etkiler, parkinsonizm) riski vardır.
İkinci kuşak (atipik) antipsikotikler
Risperidon, olanzapin, ketiapin, paliperidon, amisülpirid ve klozapin bu gruptadır. Negatif belirtilere de etki eder ve hareket yan etkileri azdır; ancak kilo alımı ve metabolik sendrom riski taşırlar. Klozapin, diğer ilaçlara dirençli şizofreni vakalarında kullanılan en etkili ilaçtır (kan tablosu takibi gerektirir).
Üçüncü kuşak antipsikotikler
Dopamin sistem dengeleyicileri: kariprazin, brexpiprazol ve aripiprazol. Aripiprazol önceleri ikinci kuşak olarak sınıflanırken, dopamin dengeleyicilerin öncülü olduğu için artık genellikle bu grupta sınıflanmaktadır.
Depo (uzun etkili) ilaçlar
Genellikle tedavi uyumu zayıf hastalarda, kullanılan ilaca göre 2–4 haftada bir veya 3–6 ayda bir yapılan enjeksiyonlar nüksü (atakları) büyük oranda engeller.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Hastanın sanrı ve varsanılarla baş etme stratejilerini geliştirir.
Sosyal beceri eğitimi
Hastanın toplum içinde bağımsız yaşayabilmesi, iletişim kurabilmesi ve iş hayatına dönebilmesi için pratik eğitimler içerir.
Aile psikoeğitimi
Ailenin hastalığı tanıması ve ev içi stresi (yüksek duygu dışavurumunu) azaltması atak sıklığını doğrudan düşürür.
Elektrokonvülsif tedavi (EKT)
İlaç tedavisine yanıt vermeyen ağır katatoni (hareketsiz kalma), yoğun intihar düşüncesi veya tedaviye dirençli psikoz durumlarında güvenle uygulanan, oldukça etkili bir beyin uyarım yöntemidir.

SORULARINIZ

Sık sorulan sorular

Birlikte planlayalım.

Bize ulaşın

Psikotik bozukluk türleri nelerdir?

Şizofreni, psikotik bozuklukların prototipidir; gerçeklikten kopma, sanrılar, varsanılar ve belirgin işlevsellik kaybıyla karakterize kronik bir süreçtir. Şizofreniform bozuklukta belirtiler şizofreniyle aynıdır ancak hastalığın toplam süresi 1 aydan uzun, 6 aydan kısadır. Şizoafektif bozuklukta şizofreninin psikotik belirtileriyle majör depresyon veya mani gibi duygudurum atakları eş zamanlı olarak bulunur. Sanrılı (paranoid) bozuklukta kişi en az 1 ay boyunca, günlük yaşamı tamamen bozmayan ancak mantıklı olmayan, değiştirilemez sabit inançlara (büyüklük, takip edilme, kıskançlık sanrıları vb.) sahiptir. Kısa psikotik bozukluk, genellikle ağır bir stres faktörünün tetiklemesiyle aniden başlayan, 1 günden uzun ve 1 aydan kısa süren, ardından kişinin tamamen eski haline döndüğü bir psikoz tablosudur. Madde/ilaç kullanımına veya genel tıbbi duruma bağlı psikotik bozukluk ise amfetamin, esrar gibi maddelerin kullanımı ya da beyin tümörü, epilepsi, tiroid hastalıkları gibi organik nedenlerle ortaya çıkar.

Tanı nasıl konulur?

Tanı, psikiyatri uzmanının alacağı anamnez ve psikiyatrik muayene ile konulur. Tanıda DSM-5 klinik tanı kriterleri esas alınır.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa lütfen vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.

SİZE AYRILAN ZAMAN