Hizmetler03 / 06
Bipolar Bozukluk
İki uçlu duygudurum bozukluğu: biyolojik altyapısı olan, tedavi edilebilir tıbbi bir durum.
Duygudurum, enerji, düşünce ve davranışlarda aşırı yükselmeler (mani/hipomani) ve derin çöküşlerle (depresyon) seyreden kronik bir ruh sağlığı hastalığı.
Tedavi planı kişinin klinik özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre belirlenir.
01GENEL BAKIŞ
Bipolar bozukluk nedir?
Bipolar bozukluk (eski adıyla manik-depresif hastalık), kişinin duygudurumunda, enerjisinde, düşüncelerinde ve günlük davranışlarında aşırı yükselmeler (mani/hipomani) ve derin çöküşler (depresyon) ile seyreden kronik ve tıbbi bir ruh sağlığı hastalığıdır.
Tüm dünyada erişkin nüfusun yaklaşık %1–2’sini (geniş yaygınlık tanımlamalarıyla %2–5’ini) etkileyen bu rahatsızlık, kadınlarda ve erkeklerde eşit sıklıkta görülür.
Bipolar bozukluk kişisel bir zayıflık, irade eksikliği veya karakter kusuru değildir; şeker (diyabet) veya yüksek tansiyon gibi biyolojik altyapısı bulunan, tedavi edilebilir tıbbi bir durumdur.
Bipolar bozukluk, doğru koruyucu adımlar ve hekim takibi ile kontrol altına alınabilen ve kişilerin normal yaşantılarını sürdürmelerine imkân tanıyan bir hastalıktır.
02NEDENLER
Neden ortaya çıkar?
- 01Hastalığın ortaya çıkmasında tek bir neden yoktur; araştırmalar biyolojik, genetik ve çevresel faktörlerin bir arada rol oynadığını göstermektedir.
- 02Genetik etkenler: Bipolar bozukluğu olan bireylerin üçte ikisinden fazlasında en az bir yakın akrabada duygudurum bozukluğu öyküsü vardır. Ancak hastalık yalnızca genetik geçişle açıklanamaz; ebeveynde olması çocukta kesin ortaya çıkacağı anlamına gelmez.
- 03Nörotransmitter sistemleri: Beyindeki duygu ve düşünce merkezlerini yöneten dopamin, noradrenalin ve serotonin sistemlerinde denge bozuklukları saptanmaktadır.
- 04Çevresel tetikleyiciler: Yoğun stresli yaşam olayları, uyku düzensizlikleri veya vardiyalı çalışma koşulları, yatkınlığı olan bireylerde hastalığın ataklarını tetikleyebilir.
03BELİRTİLER
Belirtiler nelerdir?
Manik dönem (mani)
Duygudurumun aşırı yükseldiği, kişinin coşkulu veya aşırı öfkeli olduğu dönemdir. Aşırı enerjik hissetme ve az uykuyla yetinebilme; özgüvende aşırı kabarma ve büyüklük düşünceleri; düşünce ve konuşma hızında belirgin artış; dikkat dağınıklığı ve aynı anda çok sayıda plana başlama; kontrolsüz para harcama, riskli işlere girme veya hızlı araç kullanma görülebilir. Ağır vakalarda halüsinasyon ve/veya sanrılar yaşanabilir.
Hipomanik dönem (hipomani)
Maninin daha hafif seyreden şeklidir. Kişi kendini oldukça keyifli ve üretken hisseder; hastaneye yatış gerektirmez ve psikotik belirtiler içermez. Ancak riskli durumlar öngörülemeyebileceği için takip gerektirir.
Depresif dönem (depresyon)
Kişinin enerjisinde ve duygusal dünyasında derin bir çöküş yaşanır: derin üzüntü ve keder ya da zevk alamama (anhedoni); enerji kaybı, sürekli halsizlik ve yorgunluk; uykuya dalmakta güçlük veya aşırı uyuma isteği; değersizlik, suçluluk duyguları ve odaklanma güçlüğü; yoğun umutsuzluk hissi ve intihar düşünceleri.
Karma (karışık) dönem
Gün içerisinde mani ve depresyon belirtilerinin aynı anda veya hızlı geçişlerle birlikte yaşanması durumudur.
Tam iyilik (ötimi) dönemleri
Bipolar bozukluk yaşayan kişiler sıklıkla uç duygudurum dönemleri ve bunların arasında tam iyilik (ötimi) halleri yaşarlar.
04TEDAVİ
Tedavi yöntemleri nelerdir?
İlaç tedavisi (farmakoterapi)
Tedavinin temelini oluşturur. Atakların tekrarlamasını önlemek ve duygudurumu dengede tutmak için duygudurum dengeleyicileri (lityum, valproat, karbamazepin, lamotrijin) ve antipsikotikler kullanılır.
Psikoterapi ve psikoeğitim
İlaç tedavisine ek olarak uygulanan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) veya destekleyici psikoterapiler; kişinin ve ailesinin hastalığı tanımasına, tetikleyicileri yönetmesine ve yaşam kalitesini yükseltmesine yardımcı olur.
Yaşam tarzı düzenlemeleri
Düzenli uyku saatlerine dikkat etmek, alkol ve madde kullanımından kesinlikle uzak durmak ve stres yönetimi tekniklerini öğrenmek atak sıklığını belirgin şekilde azaltır.
Önemli uyarı
Tedavide en sık yapılan hata, kişinin kendini iyi hissettiğinde ilaçları kendi kendine bırakmasıdır. Koruyucu ilaçların kesilmesi hastalığın daha hızlı ve şiddetli tekrarlamasına yol açabilir.
01Tanı nasıl konur?
Bipolar bozukluğun tanısı yalnızca uzman bir psikiyatri hekimi tarafından yapılan klinik muayene, detaylı hastalık öyküsü ve ruhsal durum değerlendirmesi ile konur. Hastalığı tek başına koyduracak bir kan tahlili veya beyin filmi bulunmamaktadır; ancak benzer belirtiler gösterebilen tiroid hastalıkları veya madde kullanımı gibi organik durumları ayırt etmek için kan tetkikleri ve görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
02Bipolar bozukluğun alt tipleri nelerdir?
Bipolar I bozukluk, en az bir manik atağın yaşandığı tiptir. Bipolar II bozukluk, hiç manik atak geçirmemiş ancak en az bir hipomanik dönem ve majör depresif dönem yaşamış kişileri tanımlar. Siklotimik bozukluk ise tam mani veya depresyon ölçütlerini karşılamayan, daha hafif şiddette ancak uzun süreli dalgalanmalarla seyreden formdur.
03Koruyucu ilaçlar bağımlılık yapar mı?
Hayır, kullanılan koruyucu ilaçlar bağımlılık yapmaz. Kişi kendini iyi hissetse bile ilaçları kendi kendine bırakmamalıdır; koruyucu tedavinin kesilmesi hastalığın daha hızlı ve şiddetli tekrarlamasına yol açabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa lütfen vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.
SİZE AYRILAN ZAMAN
Bipolar Bozukluk için
ilk adımı birlikte planlayalım.
Gün ve saat, sizinle iletişim kurularak belirlenir.
YAKINDAN KEŞFEDİN
Bir sonraki adımınız.
Çalışma yaklaşımını tanıyın, destek alanlarını inceleyin veya ilk görüşmenizi planlayın.